Οι κλέφτες και οι αρματωλοί είχαν Α’ τάξιν. Η αξιότης του. Β’ τάξιν. Γ’ τάξιν. Δ οι ψυχογυοί.

  

 ‘‘ Οι πρώτοι αξιωματικοί εγίνοντο δια την ανδρίαν των ή δια την φρόνησίν των, ο μισθός των όταν ήσαν αρματωλοί, το μοίρασμα των καφύρων όταν ήσαν κλέπται, εδίδοντο και βραβεία εις τους αριστεύντας.   Όταν έσφαλλον ήτον το κόψιμον των μαλιών, το ξαρμάτωμα. Σέβας προς τας γυναίκας. Έδιωχναν όποιος ήθελα να βιάσει καμμία γυναίκα, παιχνίδια, ταμπουράδες, πηδήματα, χορούς, τραγούδια ηρωικά, ταις αμάδες. Τα τραγούδια τα έκαμναν οι χωριάτες , οι στραβοί με ταις λύραις, τα τραγούδια ήσαν εφημερίδες στρατιωτικαίς.

 Τ’ αρματά τους ήταν πιστόλαις, χαρπί(μεδουλάρι), σπαθιά ζωστά, ζάβες σ’ τα ποδάρια, τον χειμώνα έβαζαν θώρακας(τζαπράσια), κουμπιά μεγάλα εις τα γελεκια.

Τα Καπετανάτα διεδίδονταν εις τους υιούς, εις τον αξιώτερο και όχι εις τον πρωτότοκο. Η σημαία μου ήτον ένα Χ καθώς και η Ρώσσικη σημαία. Τα Μοναστήρια τους εβοηθούσαν, οι γεωργοί και οι ποιμένες έδιναν είδησι εις τους κλέπτας, ζωοτροφίας και πολεμοφόδια. Όταν εις τον πόλεμον ελαβώνετο κανένας βαρέως και δεν ημπορούσαν να τον πάρουν, τον εφιλούσαν και έπειτα το έκοφταν το κεφάλι  Απο 36 πρωτοξαδέλφια, μόνο 8 εγλύτωσαν, οι άλλοι εχάθηκαν όλοι, δεν είναι διάσυλο, όπους δεν είναι θαμένος Κολοκοτρώνης, χωριστά τα δευτεροξαδέρφια, θείοι και λοιποί φίλοι χαυμενοι.Το, κλέφτης ήτον καύχημα έλεγες είμαι κλέφτης, και η ευχή των πατέρων ενός παιδιού ήτον να γίνη κλέφτης. Το κλέφτης εβγήκε απο την εξουσία. Εις του Πατρός μου τον καιρό ήτον ιερό πράγμα να πειράξουν Έλληνα. Και όταν οι κλέπται ήρχοντο σε συμπλοκή με τους Τούρκους, όλοι οι γεωργοί άφιναν το ζευγάρι, και επάγαιναν να βοηθήσουν τους κλέπταις, εις τας ημέρας επειράζοντο και Ελληνες ομοφρονούντες με τους Τούρκους. Ότν ήλθε ο Ανδρούτζος πατέρας του Οδυσσέως εγνωρίσθηκα εις την Μάνη, και τον εσυντρόφευσα έως την Κόρινθο. Εις τον κατατρεγμόμας, δια 15 ημέραις ούτε εκοιμόμεθα ούτε ετρώγαμε, εσώσαμε τα φουσέκια κάθεμέρα πόλεμο....’’

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ ΓΙΑ  ΤΟΥΣ ΚΛΕΦΤΕΣ (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ  ΟΠΩΣ ΤΑ ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΕ ΣΤΟΝ Γ. ΤΕΡΤΣΕΤΗ.)

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΦΟΡΕΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΩΝ ΣΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΦΟΡΕΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΩΝ ΣΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

«Τον μέγα κορμό περιέβαλλον το γελέκι και το μεϊντάνι με τις δυο αράδες κουμπιά τα μαλαματωμένα και επ’ αυτών ο ντουλαμάς (επανωφόριον) ως τα μεϊντανογέλεκα, κεντημένος και αυτός με μέταξαν ή και χρυσόν. Το επί της κεφαλής φέσιον περιέδενε το χρυσοκέντητον πόσι, η φουστανέλλα ήτο κοντή, τάς χαλυβδίνας κνήμας περιέβαλλον βλαχόκαλτσες, μάλλιναι λευκαί περικνημίδαι των Αγράφων, υποδήματα δε έφερον πλεκτά τσαρούχια. Έπειτα τα τσαπράζια. Επάνω εις το πλατύ στήθος το κουστέκι θηλυκωμένον εις τα τέσσερα άκρα του στήθους με τριγωνικά θηλυκωτάρια φέροντα τον δικέφαλον της ελληνικής αυτοκρατορίας αετόν και εις το κέντρον του στήθους δι’ αλύσεων έχον εξηρτημένην τετράγωνον ή στρογγυλήν πλάκα, φέρουσαν τον τροπαιοφόρον άγιον Γεώργιον. Εξαρτώμενα διά διπλών αλύσεων εκρέμαντο προς την αριστεράν πλευράν το χαϊμαλί φέρον ωσαύτως παράστασιν του αγίου Γεωργίου ή του αγίου Δημητρίου και εντός τίμιον ξύλον και προς την δεξιάν ο κυρτός σουγιάς. Την μέσην περιέζωνε χρυσοκέντητον σελάχι, από δε του λωρίου του σελαχιού όπισθεν εξηρτώντο δυο παλάσκες με παράστασιν της Παρθένου Αθηνάς, περιέχουσαι φυσέκια του τουφεκίου, αριστερά το φυσεκλίκι με φυσέκια διά τάς πιστόλας, δεξιά η θήκη διά τάς τσακμακόπετρας και το περιέχον τον δι’ άλειμμα των όπλων μυελόν μεδουλάρι. Αριστερά του σώματος προς τον μηρόν, περασμένα εις μικρότερα λωρία εις δύο ή τρεις σειράς εκρέμαντο τα στρογγυλά ή ρομβοειδή γαντζούδια (ή τοκάδες). Δύο δε όμοια γαντζούδια εκάλυπτον τάς επιγονατίδας. Το γιλέκι επί του στομάχου εθηλυκώνετο με κουμποθηλιές και τα τσαρούχια εδένοντο με τσαρουχοτοκάδες. Ταύτα ήσαν τα τσαπράζια, όλα αργυρά και σαγβατλίδικα έχοντα δηλαδή τάς παραστάσεις ουχί αναγλύφους αλλά με σαγβάτι. Όπλα δε έφεραν εις το σελάχι δυο πιστόλες με λαβήν και παφίλια αργυρά, και το χαρμπί με λαβήν αργυράν, εγχειρίδιον ού η θήκη ήτο χρήσιμος διά την γόμωσιν των πιστολιών»

Ζήσιος Κ., «Νικοτσάρας», Πρακτικά της Εταιρείας των Φίλων του Λαού.

..ΟΛΟΙ ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΠΕΡΙΕΜΕΝΟΝ ΕΞΩ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΑΝΥΠΟΜΟΝΩΣ, ΔΙΑ ΝΑ ΙΔΩΣΙΝ ΕΚΕΙΝΑ ΤΑ ΥΠΕΡΦΥΗ ΟΝΤΑ…, ΔΙΑ ΤΟΙΑΥΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΙΝ ΟΥΤΕ Η ΓΛΩΣΣΑ ΕΧΕΙ ΛΕΞΕΙΣ, ΟΥΤΕ Η ΦΥΣΙΣ ΧΡΩΜΑΤΑ..

ΕΚ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΗ 16^η ΜΑΙΟΥ 1826

Με πέντε κρότους κανονιών εδέχθημεν σήμερον εις την πόλη μας τους καρτερόψυχους ήρωες της αθανάτου φρουράς του Μεσολογγίου, οι οποίοι, αφ΄ ου εις διάστημα ενός ολόκληρου έτους αντεπολέμησαν με ανέκφραστον τόλμην τα Βορρά και Νότου και των εσχάτων της Ασίας και φονεύσαντες υπέρ τας τριάκοντα χιλιάδας, αφ’ ου υπέφεραν με ανήκουστον καρτερία τόσα δεινά, πείναν, δίψαν, γύμνωνσιν, αγρύπνίαν, πληγάς, ασθενείας, και αδειάλειπτον πόλεμον, διέρρηξαν γενναίως όλα τα συγκροτούντα φραγμόν αδιάβατον βαρβαρικά στρατόπεδα, και διεσώθηκαν αβλαβείς.

Όλοι οι κάτοικοι περιέμενον έξω των τειχών ανυπομόνως, δια να ιδώσιν εκείνα τα υπερφυή όντα, τα οποία όχι μόνον επιχέουσι λαμπρότητα και δόξαν αθάνατον εις την Ελλάδα, αλλ΄ εξαιρούσι θαυμασίως και την φύση της ανθρωπότητος. Το κατεσκληκός  και υπαγριαινόμενον πρόσωπον, η αυχμηρότης της κόμης, τα φουσκωμένα και υπέρυθρα όμματα, και τα κατάμαυρα καθ διαρρέοντα αίματατοβαφή ενδύματα των ήσαν προφανέστατα δείγματα των ηρωικών αγώνων, και των αφόρητων κακοπαθειών , όσα εις την μακρά πολιορκίαν υπέφερον. Τους ενηγκαλίσθημεν με δάκρυα γλυκυθυμίας, και εντρυφώμεν ήδη δακρυρροούντες εις την πίκρα και τρυφεράν διήγησιν των εξαισίων ανδραγαθιών, και της τραγικωτάτης, αλλά λαμπροτάτης εξόδου των.

Ζητείς φίλε μου, λεπτομερή περιγραφήν των εν ταις εσχάταις ημέραις συμβάντων εις εκείνη την εστίαν των ηρώων, το πολυπαθές Μεσολόγγιον. Αλλά διά τοιαύτην παράστασιν ούτε η γλώσσα έχει λέξεις, ούτε η φύσις χρώματα. Είναι το πρώτον θέαμα αφ’ όσα είδεν η οικουμένη μέχρΙ της σήμερον, και η ιστορία των απ΄ αρχής του κόσμου εθνων δεν έχει να παραστήση όμοιον τούτου περιβόητον μεγαλούργημα…

ΓΕΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΡ. ΦΥΛ. 83, 14 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1826

ΥΠΗΡΧΕ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΤΕΙΧΟΣ ΜΕ ΕΠΑΛΞΕΙΣ

 

"Υπήρχε ένα μικρό τείχος με επάλξεις, ανίσχυρο ν' αντιμετωπίσει τη δράση και του πιο ελαφρού πυροβολικού. ; Έσκαβαν τάφρο που θα κατακλυζόταν από τα νερά της θάλασσας, ώστε η πόλη να αποχωρίζεται από τη στεριά. Οι εργασίες όμως ακολούθησαν κακή κατεύθυνση. Για να μη θυσιάσουν δύο μικρές εκκλησίες, που οπωσδήποτε θα γκρεμίζονταν, οι ΄ Έλληνες έδωσαν μεγαλύτερη ανάπτυξη στο τείχος από εκείνη που χρειαζόταν. Έτσι, αυτή η εκδήλωση ευσέβειας δυσκόλεψε τα αμυντικά έργα...»

Louis-Maxime Raybaud (Γάλλος φιλέλληνας, επισκέφθηκε το Μεσολόγγι τον Ιούλιο του 1821)

 

Οί Μεσολογγίται αδικούμενοι

‘’...Ουδένα λανθάνει ότι κατά την κατάβασίν του ο Ομέρ πασάς δεν απήντησε παρά 350 κατά πρώτον Μεσολογγίτας εντός της ηρωικής πόλεως των, προφυλαττομένους όπισθεν του τείχους εκείνου, το οποίον αϊ χείρες των γυναικών και θυγατέρων των προετοίμασαν εκ της ύλης των πατρώων οικιών. Οστις ενθυμείται τας παρθένους του Μεσολογγίου, τας φέρουσας περί το εσπέρας εις το παράλιον τους Λίθους των ερειπωμένων οικιών δια να μετακομισθώσι την επιούσαν με τα πλοιάρια εις τον χάνδακα προς κατασκευήν του τοίχους και όστις ενθυμείται την ενθουσιώδη εκείνην των Μεσολογγιτών απόφασιν,εκείνος δύναται να εκτίμηση την προς τους Μεσολογγίτας οφειλομένην ευγνωμοσύνην...‘’.

‘’ Οί Μεσολογγίται αδικούμενοι ‘’, Εφημ.  Αθηνα 28 Αυγούστου 1843

O Μάρκος Μπότσαρης πρότεινε...

 ‘’ Βρήκαμε σε μια αποθήκη 300 μπαγιονέτες από τα μουσκέτα που είχε φέρει ο Μαυροκορδάτος από την Ευρώπη και ο Μάρκος Μπότσαρης πρότεινε να τις καλογυαλίσουμε, ώστε ν' αστράφτουν στον ήλιο, να τις προσαρμόσουμε σε κοντάρια και να τις τοποθετήσουμε κατά διαστήματα γύρω - γύρω στο κάστρο, ώστε οι Τούρκοι, βλέποντας τόσους λογχοφόρους φρουρούς να συμπεράνουν πως μέσα στην πόλη υπάρχουν πολυάριθμα στρατεύματα... κάναμε ότι μπορούσαμε για να δίνουμε στους Τούρκους την εντύπωση ότι τα στρατεύματα γυμνάζονταν αδιάκοπα. Και ενώ εμείς εξαντλούσαμε όλα τα πιθανά στρατηγήματα, οι στρατιώτες γκρέμιζαν τα σπίτια και κουβαλούσαν τα υλικά. ‘’

Αφήγηση από τον Ιταλό αξιωματικό Μπρέντζερι  για τον Μάρκο Μπότσαρη