ΟΙ ΕΞΟΔΙΤΕΣ ΣΤΟ ΛΙΔΟΡΙΚΙ - ‘’..Ένας σουλιώτης , που' κρυβε στα στήθια τη σημαία του Μεσολογγιού , την ξετυλίγει , την κρεμάει απ' ένα κλάδο..’’

" Το Μεσολόγγι μένει πίσω πια , στη χαλασιά , στην αλαλιά του . Νους και καρδιά το διώχνουν και το σπρώχνουν μ' αποστροφή της λησμονιάς τα σαραντάβαθα , στ' αβασίλευτα σκοτάδια του χαμού . Φαρμάκι είναι στα χείλη τ' όνομά του . Κι' αυτό αραχνιασμένο , γυρίζει πίσω μ' όλα του τα σάβανα , κι' ορθώνεται στα μάτια σαν ξαναζωντανεμένος νεκρός . Αν τόσα στήθια , για το Μεσολόγγι , κάστρο πυργωθήκανε σκληρότερο απ' τ' ατσάλι , τα στήθια αυτά και τα κορμιά καπνός γενήκανε και στάχτη τώρα , και χαθήκανε στον άνεμο και παν .Το ίδιο , ας ήτανε και μπορετό να' χε χαθεί , ποτέ μην είχε γεννηθεί το Μεσολόγγι το πικρό . Ας του'πεφτε κακιά αστραπή να το'καιγε , πριν απόνα λιμνοχώρι ταπεινό ξεβγεί στον κόσμο και φανεί ψηλότερο απ' τον Όλυμπο , κι' αστράψει και βροντήσει .

Και τώρα , που είναι του Μεσολογγιού η φωτιά η μεγαλωμένη και που η βροντή ; Αφού έτρεξε γοργό το δρόμο της και σκόρπισε το χαλασμό , χαλάστηκε κι' η ίδια . Κι' απόμεινε μιας σπιθαμής μαύρη καπνιά στρωμένη , δυο ζευγαριών καψαλισμένος τόπος , εκεί που πρώτα πυκνό ρουμάνι από δεντρόκορμη παλληκαριά , δρυμός παρθένος απ'τη μοίρα της Ελλάδας φυτρωμένος , έδειχνε της ομορφιάς τον πιο αγνό ανθό , τα πιο ακριβά του κόσμου δώρα , την ιδέα , την πίστη , την αγάπη 
.
Της φρουράς τ' απομεινάρια ακολουθάνε την ανηφοριά , του δρόμου το κυμάτισμα , σα συμπεθερικό βουβό , ξένο απ'τη χαρά του γάμου . Της φωτιάς τ' αποκαϊδια , άντρες και γυναίκες λιγοστές , πεντ' έξι , ντυμένες τ' αντρικά τους , σκυφτά κορμιά μισόγυμνα , στήθια στυμμένα , αρμοί και κατακλείδια αχνά ξεπεταγμένα , μάτια βαθουλά , δεν κοιτάζουν την κατάντια τους , δεν μιλάνε και δεν νοιάζονται τη συντροφιά τους γύρω , άχαρη συντροφιά σε γάμο καλεσμένη , που δε στάθηκε ποτέ . Κούφια κουφάρια από την πείνα χορτασμένα , γονατισμένα από τη συφορά ,πάνε στο δρόμο τους συρτά μεθυσμένα , και δεν ξέρουν ούτε τ' ανοιξιάτικο ξεφάντωμα ,που χύνεται τριγύρω , ίσως για χαρά δική τους , ούτε την απίστευτή τους λευτεριά , που ξαναβρήκανε μονάχοι αυτοί , κι' όχι άλλοι , τίποτε δεν βάνουνε στο νου .

Τ' άγιο ψωμάκι μοναχά παρακαλάνε κάπου λίγο να βρεθεί . Δε νοιώθουν πια ούτε αν υπάρχει και χαρά , ούτε και κόσμος αν υπάρχει . Μονάχα το ψωμί .. Κανένας τους δεν θέλει πίσω αγναντεύσει τι δρόμο άφησε , τι δρόμο πήρε . Το ξέρουν , είναι κααταπόδι τους ο οχτρός , Τούρκος είναι κι' ο Χάρος . Όμως αν χτυπάει αυτός , χέρια δεν έχουνε , μήτε άρματα ν'αποκριθούν . Αλύπητος ο οχτρός , το ξέρουν κι ας χτυπάει .
Μοιάζουνε σα να'χασαν το δρόμο τους , του δρόμου το σκοπό , κάτι χειρότερο , σαν αποξενωμένοι μοιάζουν απ' της ζωής το σύνορο , σε σκοτεινή ερημιά ριγμένοι , που τη διαγουμάνησαν αθώρητα θεριά . Στο δρόμο , έρημα , αρπαγμένα και χαμένα τα χωριά , τα σπίτια ολάνοιχτα σαν άδειοι τάφοι , χωρίς τον ίσκιο ζωντανής ψυχής , χωρίς ακόμα και τ' ορνιθολάλημα , και του σκυλιού το γαυγητό . Έτσι δέχονται το ξένο συμπεθερικό , και τ' αγναντεύουν που περνάει . Οι χωριανοί , όσοι ξαναμείναν , πιάσαν τα βουνά , αιώνια καταφύγια , να γλυτώσουν . Και δεν είναι τώρα πουθενά ένα χέρι σπλαχνικό να δώσει το ψωμάκι , την αρρώστεια και τη λιγοψυχιά να λεημονηθεί .

Ένας - ένας ,όσοι ακούν τη σπίθα τη στερνή να τρεμοσβήνει στην καρδιά , μένουν πίσω και ξαπλώνονται στις ξώπορτες που χορταριάσανε , στα παραγώνια που για χρόνια τη φωτιά τους χάσανε , κι' εκεί , κατάχαμα , γυρεύουνε και βρίσκουν την ανάπαψη . Κι' οι άλλοι παν . Και πιό πολλοί είναι που απομένουν πίσω , στα μονοπάτια τα τραχιά , παρά οι ζωντανοί που προχωράν . Έτσι , όσο πάει λιγοστεύει το λιγόζωο συμπεθερικό . Της Έξοδος τ' αντίβροντο γέμισε των βουνών τα κάρκαρα , λιάκουρες και κλεισούρες αντιβουίσαν , κι' οι κρυμμένοι χωριανοί βγήκανε τέλος από τους κρυψώνες τους και τρέξαν από πίσω στο συμπεθερικό , σα διψασμένα αγρίμια , να ρωτήσουν και να μάθουν . Τους προφτάσανε πολλοί στο Λιδωρίκι . Εκεί , μπρος στ' αχνισμένα λείψανα , που δείχνουν της ζωής τη φλόγα μεσ΄τα μάτια τους να θαμποσβήνει σα μακρυσμένο απόβραδο , οι χωριανοί λησμονήσαν και το ρώτημα και το άκουσμα . 

Άλλοι λειψό ψωμί ζυμώσαν , άλλοι ψήσαν αρνάκι τρυφερό , άλλοι ξετρυπώσαν τ' αντιψύχι του παλιού κρασιού και στρώσαν το τραπέζι , όλο δαφνόμυρτα , και μοίρασαν το φαί , λίγο από..λίγο , κι' ενώ τους βλέπουνε να τρώνε , μένουν αυτοί γονατιστοί και κλαίνε .
Δες όμως και τι θάμα ήταν αυτό . Όχι σαν ηλιοβασίλεμα που φεύγει , μα σαν κοντινή ανατολή η ζωή γυρίζει στη ματιά τους .Το χαμόγελό τους μοιάζει με του Αυγερινού το πρωτοχάραμα , και ξαφνικά λάμπει στο μέτωπό τους τ' άγιο αστέρι το λαμπρό . Είναι του Μεσολογγιού η θύμηση η γλυκειά που ξαναγύρισε κι' έφεξε γύρω . Σηκώνονται απ' το τραπέζι το΄λιτό . Άντρες - γυναίκες σιάζουν τ' αχτένιστα μαλλιά , σφίγγουν τη μέση , χεροπιάνονται όλοι νιάτα , από θείο πιοτό γεμάτη την καρδιά .

Ένας σουλιώτης , που' κρυβε στα στήθια τη σημαία του Μεσολογγιού , την ξετυλίγει , την κρεμάει απ' ένα κλάδο . Δεν είναι πια σημαία του πολέμου αυτή , φλάμπουρο είναι γάμου , και κάνει τη χαρά του το λυπημένο συμπεθερικό , και παίρνει τη λαχτάρα της ζωής για νύφη , νύφη μια και μόνη .

Ο λόγος ο στοματικός , που φύλαξε του θείου αυτού χορού το θάμα , λησμόνησε για το τραγούδι να μας πει , που είπαν οι χορευτάδες . Μα θα'πρεπε τέτοιο τραγούδι στόμα ανθρώπου να μη το ξανατραγουδήσει . Θα ' πρεπε μονάχα σ' άγιο βήμα , που δεν τό'χτισε χέρι ανθρώπινο , εκεί που προσκυνιέται κι΄ο ήχος του να μοιράζεται σαν από δισκοπότηρο, με τη σταλαματιά , σα γάργαρο νερό μαργαριτάρι σε φρυγμένα στόματα ."   

Γιάννης Βλαχογιάννης

ΟΤΑΝ ΤΟΥΣ ΟΜΙΛΟΥΣΑΜΕΝ ΠΕΡΙ ΑΥΤΟΥ ΕΣΤΟΧΑΖΟΝΤΟ ΟΤΙ ΤΟΥΣ ΟΜΙΛΟΥΣΑΜΕΝ ΔΙΑ ΤΟ ΠΕΚΙΝΟΝ!!!!

ΟΤΑΝ ΤΟΥΣ ΟΜΙΛΟΥΣΑΜΕΝ ΠΕΡΙ ΑΥΤΟΥ ΕΣΤΟΧΑΖΟΝΤΟ ΟΤΙ ΤΟΥΣ ΟΜΙΛΟΥΣΑΜΕΝ ΔΙΑ ΤΟ ΠΕΚΙΝΟΝ!!!!

‘’ Απελπισια  γενική και κατήφεια εκυρίευσεν τας ψυχας των Ελλήνων όλων εις την είδηση της πτώσεως του Μεσολογγίου, ενώ προ ολίγον μηνών, όταν τους ομιλούσαμεν περί αυτού εστοχάζοντο ότι τους ομιλούσαμεν δια το Πεκίνον(!) και αντί να ληφθούν μέτρα με τα οποία εδυνάμεθα να εξολοθρεύσωμεν τον εχθρόν, άφηναν να απεράση αυτός ο χρήσιμος καιρός αδίκως και ανοήτως δια να απελπιζώμεθα τώρα... ‘’

ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΣΠΥΡΟΜΗΛΙΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΜΑΚΡΗ & ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑ’Ι’ΣΚΑΚΗ( ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ)

 

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΜΑΚΡΗ & ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΡΑ’Ι’ΣΚΑΚΗ

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ

Είδες, του λέει(ο Δημήτρης Μακρής):

 ‘’...- πως καβαλλίκεψε ο πούτσος μας τα κανόνια και περάσαμε χωρίς να μας βοηθήσετε;; ‘’

‘’ Να σας το δείξαμε Καραισκάκη, ότι κρατάμε το λόγο μας ‘’

Τώρα εμείς φεύγουμε και βαστάτε εσείς τους Τούρκους.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ

Καραϊσκάκης  : -  Τότε τι κοπιάζωμεν ημείς απ’ έξω;

Μακρής : - Οι κόποι σας κανέναν  διάφορον ακόμην δεν μας έδωσαν  , ο εχθρός είδες έως που μας επλησιάσεν  , τον εδιώξαμεν χωρίς βοήθειαν. Αποστάσαμεν γράφοντες να πλησιάσετε . Άλλος λέγει προτείνων το ένα , άλλος το άλλο. Τι άλλην βοήθειαν ζητούν από ημάς, να φαγωθούμεν με τον εχθρόν , μύτη με μυτη , να τον πλησιάσουν και εκείνοι , καθώς και ημείς και μαζί να τον διώξωμεν.

Αυτό να κάμετε και τίποτες άλλο. Καραϊσκάκη μόνον σε εσένα χρεωστούμεν χάριν , διότι επροσπάθησες και προσπαθείς , οι δε λοιποί είναι γιομάτοι προφάσεις (…..!!!!!) 

Καραϊσκάκης  : - Κάμετε Καπιταναίοι , καθώς σας λέγω, διότι θα μετανοήσετε και ο Θεός να μας εβγάλη καλά ως το τέλος.

Μακρής : - Τι θα μετανοήσωμεν ;; Ημείς είδαμε και εμάθαμεν τον κώλο του εχθρού , πολεμούμεν , πολεμούμεν έως ότου δυνηθώμεν , και αν δεν θελήσουν να έλθουν εις βοήθειαν , καβαλλικεύομεν μια φορά πάλιν τα κανόνια του κερατά και φεύγομεν και ερχόμεθα και σας σμίγομεν . Και τότες τρέχομεν όλοι μαζι…

Καραϊσκάκης  : - O Θεός να βοηθήση και εσάς και ημάς

(Εζήτησεν πολεμοφόδια  , τον έδωσαν και αναχώρησεν  αφού διέτρεψεν τρείς ημέρες εκεί)

Ν. ΚΑΣΟΜΟΥΛΗΣ « ΕΝΘΥΜΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ» ΤΟΜΟΣ Β’ , ΣΕΛ 144 & 145

Εορτές Εξόδου - Ο Πρώτος Εορτασμός

Εορτές Εξόδου - Ο Πρώτος Εορτασμός

΄΄ Έχει πολύ ενδιαφέρον να μάθουμε πότε και προπαντός πως έγινε η πρώτη γιορτή της εξόδου. Το γεγονός τούτου διαφεύγει από κατ’ έτος  <<εόρτια>>  και δεν είναι γνωστό στο ευρύ τουλάχιστον κοινό. Τα στοιχεία μας τα διασώζει ο Κωστής Παλαμάς μαζί με τον έγκριτο δικηγόρο του Μεσολογγίου Αναστάσιο Γιαννόπουλο, είχε την πρωτοβουλία του επίσημου εορτασμού της εξόδου.

Πρώτος είχε την ιδέα της ιδρύσεως του Ηρώου ο Καποδίστριας, ο οποίος την ημέρα της απελευθέρωσης του Μεσολογγίου (2 Μαίου 1829) στην δοξολογία που εψάλη στην Αίγινα είπε μεταξύ άλλων: ‘’ – η κυβέρνησις διερμηνεύσα τα αισθήματα των Ελλήνων... διατάσσει.  Να συλλεχθώσι τα..... λείψανα και να προσδιορισθή ο τόπος όπου πρέπει να εναποτεθούν. ‘’  (Μετά την δολοφονία του Εθνομάρτυρα κυβερνήτη είχε βέβαια και τούτη η ιστορία την περιπετειά της, αλλα αυτό δεν είναι του παρόντος.)

Ως το 1859 λοιπόν, χρονιά που γεννήθηκε στην Πάτρα ο Κωστής Παλαμάς, δεν γιορταζόταν η Έξοδος, αλλά ανεπίσημα γινόταν θρησκευτικό μνημόσυνο. Εκείνη την χρονιά δηλαδή 33 χρόνια μετά την έξοδο, έγινε η πρώτη επίσημη γιορτή. Τότε ο Γιαννόπουλος, γνωστός και από μια περίφημη βιβλιοθήκη που είχε, αλλά και ώς εκδότης της εφημερίδας  <<Ελληνικά Χρονικά>>(προφανώς ο τίτλος εις μνήμη εκείνων του Μάγιερ) και ο Αντρέας Παλαμάς, ένας άντρακλας, θεόρατος αλλά και <<παλαβός>>  και συγγραφέας και ρήτορας και ποιητής και δάσκαλος, πρωτοψάλτης στον Άγιο Παντελεήμονα  κ.λ.π , πήραν την απόφαση εντελώς ιδιωτικά και αυτό έχει την σημασία του, να οργανώσουν μια γιορτή για την επέτειο της Εξόδου το 1859.

Ο Κωστής Παλαμάς γράφει: ‘’ Ο Ανδρέας Παλαμάς μουσοτραφής και εμπνευσμένος δάσκαλος της βυζαντινής μουσικής. Συγκέντρωσε τους μαθητάς του, τους εφανέρωσε τας λεπτομέρειας του σχεδίου... και περί ώραν 7 μ.μ. του Λαζάρου... ωμίλησεν από του εξώστου της οικίας προς το πλήθος περί της αγιότητος της ημέρας... . Μετά την ομιλία με τα αναμμένα κερία ανά χείρας ετράπησαν την άγουσαν προς το Ηρώων, όπου ο κλήρος έψαλεν επινμημόσυνον δέησιν.. ‘’.

Γράφει ο Μεσολογγίτης, επίσης Νικόλαος Χρυσόγελος στα <<Ελληνικά Χρονικά>> (9/11 Απριλίου 1859) δημοσιεύτε σχετική είδηση, ότι: ‘’ Κατά τις 5 Απριλίου 1859 , ως προειδοποιήσαμεν, εγένετο παρά των αρμοδιών αρχών εγκριθέν και καθιερωθέν μνημόσυνον κατά την έξοδο πεσόντων Μεσολογγιτών και λοιπών Ελλήνων. Οι πάντες εβάδιζον σιωπηλοί....  Ωμίλησεν ο Μητροπολίτης Θεόφιλος και ο Ανδρέας Παλαμάς. ‘’

Το εντυπωσιακό είναι, επίσης, ότι την πρώτη εικόνα της εξόδου, που προηγήθηκε της πρώτης ιερής πορείας προς το Ηρώο, φιλοτέχνησε ο προτοξάδελφος του Κώστή Παλαμά, Ιωάννης, γιος του Σχολάρχη του Μεσολογγίου και αδελφού του πατέρα του Κώστή, Μιχάλη Παλαμά. Στο σπίτι του Δημήτρη Παλαμά, αυτό που ξέρουμε σήμερα ώς Παλαμέικο, μεγάλωσε, μετά την ορφάνια του στην Πάτρα ο Κώστής Παλαμάς. Η πρώτη αυτή εικόνα της εξόδου κατά μαρτυρία του ποιητή, ήταν πάντοτε κρεμασμένη στην μεγάλη σάλα του Παλαμέικου.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1994

Οι κλέφτες και οι αρματωλοί είχαν Α’ τάξιν. Η αξιότης του. Β’ τάξιν. Γ’ τάξιν. Δ οι ψυχογυοί.

  

 ‘‘ Οι πρώτοι αξιωματικοί εγίνοντο δια την ανδρίαν των ή δια την φρόνησίν των, ο μισθός των όταν ήσαν αρματωλοί, το μοίρασμα των καφύρων όταν ήσαν κλέπται, εδίδοντο και βραβεία εις τους αριστεύντας.   Όταν έσφαλλον ήτον το κόψιμον των μαλιών, το ξαρμάτωμα. Σέβας προς τας γυναίκας. Έδιωχναν όποιος ήθελα να βιάσει καμμία γυναίκα, παιχνίδια, ταμπουράδες, πηδήματα, χορούς, τραγούδια ηρωικά, ταις αμάδες. Τα τραγούδια τα έκαμναν οι χωριάτες , οι στραβοί με ταις λύραις, τα τραγούδια ήσαν εφημερίδες στρατιωτικαίς.

 Τ’ αρματά τους ήταν πιστόλαις, χαρπί(μεδουλάρι), σπαθιά ζωστά, ζάβες σ’ τα ποδάρια, τον χειμώνα έβαζαν θώρακας(τζαπράσια), κουμπιά μεγάλα εις τα γελεκια.

Τα Καπετανάτα διεδίδονταν εις τους υιούς, εις τον αξιώτερο και όχι εις τον πρωτότοκο. Η σημαία μου ήτον ένα Χ καθώς και η Ρώσσικη σημαία. Τα Μοναστήρια τους εβοηθούσαν, οι γεωργοί και οι ποιμένες έδιναν είδησι εις τους κλέπτας, ζωοτροφίας και πολεμοφόδια. Όταν εις τον πόλεμον ελαβώνετο κανένας βαρέως και δεν ημπορούσαν να τον πάρουν, τον εφιλούσαν και έπειτα το έκοφταν το κεφάλι  Απο 36 πρωτοξαδέλφια, μόνο 8 εγλύτωσαν, οι άλλοι εχάθηκαν όλοι, δεν είναι διάσυλο, όπους δεν είναι θαμένος Κολοκοτρώνης, χωριστά τα δευτεροξαδέρφια, θείοι και λοιποί φίλοι χαυμενοι.Το, κλέφτης ήτον καύχημα έλεγες είμαι κλέφτης, και η ευχή των πατέρων ενός παιδιού ήτον να γίνη κλέφτης. Το κλέφτης εβγήκε απο την εξουσία. Εις του Πατρός μου τον καιρό ήτον ιερό πράγμα να πειράξουν Έλληνα. Και όταν οι κλέπται ήρχοντο σε συμπλοκή με τους Τούρκους, όλοι οι γεωργοί άφιναν το ζευγάρι, και επάγαιναν να βοηθήσουν τους κλέπταις, εις τας ημέρας επειράζοντο και Ελληνες ομοφρονούντες με τους Τούρκους. Ότν ήλθε ο Ανδρούτζος πατέρας του Οδυσσέως εγνωρίσθηκα εις την Μάνη, και τον εσυντρόφευσα έως την Κόρινθο. Εις τον κατατρεγμόμας, δια 15 ημέραις ούτε εκοιμόμεθα ούτε ετρώγαμε, εσώσαμε τα φουσέκια κάθεμέρα πόλεμο....’’

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ ΓΙΑ  ΤΟΥΣ ΚΛΕΦΤΕΣ (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ  ΟΠΩΣ ΤΑ ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΕ ΣΤΟΝ Γ. ΤΕΡΤΣΕΤΗ.)

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΦΟΡΕΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΩΝ ΣΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΦΟΡΕΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΩΝ ΣΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

«Τον μέγα κορμό περιέβαλλον το γελέκι και το μεϊντάνι με τις δυο αράδες κουμπιά τα μαλαματωμένα και επ’ αυτών ο ντουλαμάς (επανωφόριον) ως τα μεϊντανογέλεκα, κεντημένος και αυτός με μέταξαν ή και χρυσόν. Το επί της κεφαλής φέσιον περιέδενε το χρυσοκέντητον πόσι, η φουστανέλλα ήτο κοντή, τάς χαλυβδίνας κνήμας περιέβαλλον βλαχόκαλτσες, μάλλιναι λευκαί περικνημίδαι των Αγράφων, υποδήματα δε έφερον πλεκτά τσαρούχια. Έπειτα τα τσαπράζια. Επάνω εις το πλατύ στήθος το κουστέκι θηλυκωμένον εις τα τέσσερα άκρα του στήθους με τριγωνικά θηλυκωτάρια φέροντα τον δικέφαλον της ελληνικής αυτοκρατορίας αετόν και εις το κέντρον του στήθους δι’ αλύσεων έχον εξηρτημένην τετράγωνον ή στρογγυλήν πλάκα, φέρουσαν τον τροπαιοφόρον άγιον Γεώργιον. Εξαρτώμενα διά διπλών αλύσεων εκρέμαντο προς την αριστεράν πλευράν το χαϊμαλί φέρον ωσαύτως παράστασιν του αγίου Γεωργίου ή του αγίου Δημητρίου και εντός τίμιον ξύλον και προς την δεξιάν ο κυρτός σουγιάς. Την μέσην περιέζωνε χρυσοκέντητον σελάχι, από δε του λωρίου του σελαχιού όπισθεν εξηρτώντο δυο παλάσκες με παράστασιν της Παρθένου Αθηνάς, περιέχουσαι φυσέκια του τουφεκίου, αριστερά το φυσεκλίκι με φυσέκια διά τάς πιστόλας, δεξιά η θήκη διά τάς τσακμακόπετρας και το περιέχον τον δι’ άλειμμα των όπλων μυελόν μεδουλάρι. Αριστερά του σώματος προς τον μηρόν, περασμένα εις μικρότερα λωρία εις δύο ή τρεις σειράς εκρέμαντο τα στρογγυλά ή ρομβοειδή γαντζούδια (ή τοκάδες). Δύο δε όμοια γαντζούδια εκάλυπτον τάς επιγονατίδας. Το γιλέκι επί του στομάχου εθηλυκώνετο με κουμποθηλιές και τα τσαρούχια εδένοντο με τσαρουχοτοκάδες. Ταύτα ήσαν τα τσαπράζια, όλα αργυρά και σαγβατλίδικα έχοντα δηλαδή τάς παραστάσεις ουχί αναγλύφους αλλά με σαγβάτι. Όπλα δε έφεραν εις το σελάχι δυο πιστόλες με λαβήν και παφίλια αργυρά, και το χαρμπί με λαβήν αργυράν, εγχειρίδιον ού η θήκη ήτο χρήσιμος διά την γόμωσιν των πιστολιών»

Ζήσιος Κ., «Νικοτσάρας», Πρακτικά της Εταιρείας των Φίλων του Λαού.

..ΟΛΟΙ ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΠΕΡΙΕΜΕΝΟΝ ΕΞΩ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΑΝΥΠΟΜΟΝΩΣ, ΔΙΑ ΝΑ ΙΔΩΣΙΝ ΕΚΕΙΝΑ ΤΑ ΥΠΕΡΦΥΗ ΟΝΤΑ…, ΔΙΑ ΤΟΙΑΥΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΙΝ ΟΥΤΕ Η ΓΛΩΣΣΑ ΕΧΕΙ ΛΕΞΕΙΣ, ΟΥΤΕ Η ΦΥΣΙΣ ΧΡΩΜΑΤΑ..

ΕΚ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΗ 16^η ΜΑΙΟΥ 1826

Με πέντε κρότους κανονιών εδέχθημεν σήμερον εις την πόλη μας τους καρτερόψυχους ήρωες της αθανάτου φρουράς του Μεσολογγίου, οι οποίοι, αφ΄ ου εις διάστημα ενός ολόκληρου έτους αντεπολέμησαν με ανέκφραστον τόλμην τα Βορρά και Νότου και των εσχάτων της Ασίας και φονεύσαντες υπέρ τας τριάκοντα χιλιάδας, αφ’ ου υπέφεραν με ανήκουστον καρτερία τόσα δεινά, πείναν, δίψαν, γύμνωνσιν, αγρύπνίαν, πληγάς, ασθενείας, και αδειάλειπτον πόλεμον, διέρρηξαν γενναίως όλα τα συγκροτούντα φραγμόν αδιάβατον βαρβαρικά στρατόπεδα, και διεσώθηκαν αβλαβείς.

Όλοι οι κάτοικοι περιέμενον έξω των τειχών ανυπομόνως, δια να ιδώσιν εκείνα τα υπερφυή όντα, τα οποία όχι μόνον επιχέουσι λαμπρότητα και δόξαν αθάνατον εις την Ελλάδα, αλλ΄ εξαιρούσι θαυμασίως και την φύση της ανθρωπότητος. Το κατεσκληκός  και υπαγριαινόμενον πρόσωπον, η αυχμηρότης της κόμης, τα φουσκωμένα και υπέρυθρα όμματα, και τα κατάμαυρα καθ διαρρέοντα αίματατοβαφή ενδύματα των ήσαν προφανέστατα δείγματα των ηρωικών αγώνων, και των αφόρητων κακοπαθειών , όσα εις την μακρά πολιορκίαν υπέφερον. Τους ενηγκαλίσθημεν με δάκρυα γλυκυθυμίας, και εντρυφώμεν ήδη δακρυρροούντες εις την πίκρα και τρυφεράν διήγησιν των εξαισίων ανδραγαθιών, και της τραγικωτάτης, αλλά λαμπροτάτης εξόδου των.

Ζητείς φίλε μου, λεπτομερή περιγραφήν των εν ταις εσχάταις ημέραις συμβάντων εις εκείνη την εστίαν των ηρώων, το πολυπαθές Μεσολόγγιον. Αλλά διά τοιαύτην παράστασιν ούτε η γλώσσα έχει λέξεις, ούτε η φύσις χρώματα. Είναι το πρώτον θέαμα αφ’ όσα είδεν η οικουμένη μέχρΙ της σήμερον, και η ιστορία των απ΄ αρχής του κόσμου εθνων δεν έχει να παραστήση όμοιον τούτου περιβόητον μεγαλούργημα…

ΓΕΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΡ. ΦΥΛ. 83, 14 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1826

ΥΠΗΡΧΕ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΤΕΙΧΟΣ ΜΕ ΕΠΑΛΞΕΙΣ

 

"Υπήρχε ένα μικρό τείχος με επάλξεις, ανίσχυρο ν' αντιμετωπίσει τη δράση και του πιο ελαφρού πυροβολικού. ; Έσκαβαν τάφρο που θα κατακλυζόταν από τα νερά της θάλασσας, ώστε η πόλη να αποχωρίζεται από τη στεριά. Οι εργασίες όμως ακολούθησαν κακή κατεύθυνση. Για να μη θυσιάσουν δύο μικρές εκκλησίες, που οπωσδήποτε θα γκρεμίζονταν, οι ΄ Έλληνες έδωσαν μεγαλύτερη ανάπτυξη στο τείχος από εκείνη που χρειαζόταν. Έτσι, αυτή η εκδήλωση ευσέβειας δυσκόλεψε τα αμυντικά έργα...»

Louis-Maxime Raybaud (Γάλλος φιλέλληνας, επισκέφθηκε το Μεσολόγγι τον Ιούλιο του 1821)